Beni hatırla
 

İş yavaşlamaya geldiğinde, Formula 1 otomobilleri kuzenleri olan yol otomobillerine oldukça yakın bir sistem kullanır. Aslında frenin bloke olmasını engelleyen ABS sisteminin F1’de yasak olduğu düşünüldüğünde, yol otomobillerinin fren sisteminin F1 otomobillerine oranla daha kompleks olduğunu bile söyleyebiliriz.

Fren sisteminin çalışma prensibi basittir; bir objeyi üstündeki kinetik (hareket) enerjisini azaltarak yavaşlatmak. Formula 1 otomobillerinde (tıpkı yol otomobillerinin çoğunda olduğu gibi) fren diskleri vardır ve bu diskler tekerlekle birlikte dönerler. Hidrolik kaliperlerin sıkıştırdığı ren balataları bu diske temas ederler ve sürtünme yöntemiyle, diskin sahip olduğu kinetik enerjiyi ısı enerjisine dönüştürürler. Bu durumda disklerde çok yüksek bir ısı oluşur ve yarışlar esnasında fren disklerinin ısıdan kor haline aldığı sıkça görülür.

Tıpkı çok fazla güç uygulanmasının patinaja yol açması gibi, çok fazla fren yapıldığında da frenler kilitlenir; çünkü bu durumda frenler lastiklerin mevcut yol tutuş kapasitelerinden daha fazla kuvvet uygularlar. Frenaj Formula 1 pilotlarının yeteneklerinin test edildiği en önemli alanlardan birisidir.

Teknik yönetmeliklere göre, her otomobilde önde ve arkada iki tane rezervuara sahip olan birbirinden bağımsız iki fren devresi kullanılıyor. Böylece bu iki devreden birisi tamamen kullanılamaz hale gelse bile, diğer devre vasıtasıyla otomobil yine durdurulabiliyor. Ön ve arka devrelere giden frenaj gücünün oranı, direksiyondaki bir ayar butonu yardımıyla değiştirilebiliyor. Böylece pilotlar, otomobilin yol tutuşu yada taşıdıkları benzin yüküne göre fren balansını ayarlayabiliyorlar. Normalde ön frenlere binen kuvvet %60 oranında oluyor; çünkü frenaj esnasında otomobilin ön tarafına doğru yönelen ağırlık transferi nedeniyle, ön frenlere daha büyük bir yük düşüyor.

Formula 1 otomobillerinin fren sistemlerinde, yo otomobillerine oranla çok daha gelişmiş materyaller kullanılıyor. Tüm otomobillerde kullanılan ve sadece 1.5 kg civarında bir ağırlığa sahip olan karbonfiber fren diskleri, çelik disklere oranla çok daha yüksek işletme sıcaklıklarına dayanabiliyor. Sistemde fren başına 2 balata ve 6 kaliper kullanılırken, fren disklerinin kalınlığı 28 mm, disk çapı ise 278 mm olabiliyor. Bu diskleri yavaşlatmak için kullanılan fren balataları da, çok yüksek bir performans gösterebiliyor. 300 km/s’ten 100 km/s’e inilen sert bir frenaj esnasında fren disklerinin ısısı, birkaç saniye içinde 1000 derecenin üstüne çıkıyor. Frenler için ayrı bir soğutma devresinin kullanılması yasak olduğundan, frenler ancak bir sonraki düzlükte soğutma boruları vasıtasıyla üzerlerine kanalize edilen hava ile soğuyabiliyor.


Formula 1 otomobillerinin fren performansları, otomobil dünyasında elde edilen en iyi rakamlara ulaşıyor. 100 km/s hızla giderken bir F1 otomobili, yaklaşık 20metre içinde durabiliyor. 200 km/s – 0 km/s fren mesafesi 55 metre, 300 km/s – 80 km/s fren mesafesi ise 100 metre civarında. 300 km/s ile giderken, frene basan pilot 3.5 saniye içinde durabiliyor.

Serhan Acar Ağustos 2005





Bu yazıyı paylaş:
Share |
 


Yorumlar
Henüz yorum bulunmamaktadır.
lamp83 s-sport