Beni hatırla
 
Aradaki bazı teknik ortak noktaların varlığına rağmen, yarış lastikleri ile yol lastikleri çok uzak kuzenlerdir aslında. Normal bir otomobil lastiği çelik kemerler üzerine oturan radyal katmanlardan oluşur ve performanstan ziyade dayanıklılık hedef alınarak üretilir. Normal bir lastiğin ömrü 20.000 kilometrenin üstündedir. Buna karşılık, modern bir Formula 1 lastiğinin ömrü sadece 400 km kadardır ve otomobilin diğer tüm parçaları gibi sadece performans düşünülerek üretilir. Formula 1 lastiği mümkün olduğu kadar hafif olmasına rağmen, çok büyük kuvvetlere dayanmalıdır. Bu kuvvetler arasında otomobilin ağırlığının 3katına kadar varabilen downforce, 4g civarında yatay ve 5g civarında uzunlamasına yüklerden bahsedebiliriz.

Yarış lastikleri, pist üstünde mümkün olan en iyi yol tutuşu sağlayabilmek için çok yumuşak kauçuk hamurdan üretilirler. Ancak bunun sonucu olarak lastikler çok çabuk aşınır. Yarış pistinde ideal çizginin dışına baktığınızda, çok sayıda kauçuk lastik parçasının yola döküldüğünü görebilirsiniz. Formula 1’de kullanılan oluklu lastiklerin ideal çalışma aralığı 90-110 C derece civarındadır. Yarış esnasında lastiklerde yalanabilecek ısı ve basınç değişikliklerini minimize edebilmek için, lastik nitrojen zengini bir hava karışımı ile doldurulur.

Slick adı verilen ve üstünde desen olmayan lastikler 1960’lı yıllardan itibaren kullanılmaya başlanmıştı. Takımlar ve lastik üreticileri, lastiğin asfalt ile temasını maksimuma çıkarabilmek için üstündeki desenleri kaldırmak gerektiğini keşfettiler. Formula 1 otomobilleri 1998’e kadar slick lastiklerle yarıştılar. Daha sonra otomobillerin viraj dönme hızlarını azaltabilmek için, oluklu lastiklerin kullanılması zorunlu hale geldi.

Şu anda kullanılan bütün lastiklerde uzunlamasına dört adet oluk bulunması gerekiyor. 14 mm genişliğinde ve 2.5 mm derinliğindeki bu oluklar, birbirlerinden 50 mm uzaklıkta yer alıyorlar ve lastiğin yüzeyine simetrik olarak yerleştirilmiş durumda. Kuru zemin lastiklerinin çapı 660 mm iken, ön lastiklerin maksimum genişliği 355 mm, arka lastiklerin maksimum genişliği ise 380 mm olabiliyor.

Lastiğin hamurunun ‘yumuşak’ yada ‘sert’ olması, yarışılacak olma pistin karakteristiğine göre değişiyor. Yarış hafta sonunun başlangıcında her takıma biri yumuşak, diğeri de sert olmak üzere iki çeşit hamur sunuluyor. Takım Cuma günlü antrenmanlarda bu hamurları denedikten sonra, Cumartesi sabahı hangi hamurun kullanılacağına karar veriyor. Lastikte bir patlama, hasar yada güvenliği tehdit edecek bir durum oluşmadığı sürece pilotlar, sıralama turlarında kullandıkları lastikleri yarış boyunca değiştirmeden kullanmak zorundalar.

Lastiğin yumuşak yada sert oluşu, çoğunlukla kauçuğun üretiminde kullanılan maddelere göre değişiyor. Kauçuk üretiminde kullanılan en ana maddeler olarak karbon, sülfür ve petrolden bahsedebiliriz. Genel olarak bakıldığında, kauçuğun içinde ne kadar çok petrol bulunursa, lastik o kadar çok yumuşak oluyor.

´Intermediate´ ve ´yağmur´ lastikleri, pist üstündeki suyu tahliye edebilmek için üstünde desenler bulunan lastikler olarak adlandırılabilir. Bir pilotun karşılaşabileceği en kötü hallerden birisi ‘aquaplanning’ lastiğin, kendisi ile asfalt arasında bulunan su tabakası üstünde sürüklendiği durumdur. Bu da lastiğin yol tutuşunun kaybolması demek oluyor. Bu lastikler, pist yüzeyinin mümkün olduğu kadar fazla suyu dışarıya doğru tahliye etmek ve kauçuk ile asfalt yüzey arasında mümkün olan en fazla teması sağlayabilmek için üretilirler. u da lastiğin yol tutuşunun kaybolması demek oluyor. Bu lastikler, pist yüzeyine mümkün olduğu kadar fazla suyu dışarıya doğru tahliye etmek ve kauçuk ile asfalt yüzey arasında mümkün olan en fazla teması sağlayabilmek için üretilirler. Yağmur lastikleri asfalt üstünde 3 mm kalınlığında bir su tabakası bulunduğunda, 160 km/s hızla giderken saniyede 40 litre suyu tahliye edebiliyor.

Aslında pilotlarla birlikte lastikler de yarış sırasında ağırlık kaybediyor. Her bir lastik 305 km uzunluğunda bir yarışın ardından tahminen 0.5 kg ağırlık kaybetmiş oluyor.

Serhan Acar Temmuz 2005




Bu yazıyı paylaş:
Share |
 


Yorumlar
Henüz yorum bulunmamaktadır.
lamp83 s-sport